Visie op ICT in het onderwijs

Ik heb altijd een beetje een negatieve houding gehad tegenover ICT in het onderwijs. Waarom moet alles digitaal en waarom al die Chromebooks? Dat gaat toch ten koste van de fijne motoriek en het schrijfonderwijs? Waarom anders dan ik gewend ben? Waarom, waarom, waarom? Ik zag niet in hoe waardevol het inzetten van ICT in de klas kan zijn en hoeveel plezier leerlingen hieruit kunnen halen. Ook zag ik niet in hoe ICT het werk soms makkelijker voor je kan maken. Ik heb voor mijn visiestuk gebruik gemaakt van Vier in balans van Kennisnet (Bas, 2026). Het model bestaat uit vier randvoorwaarden die nodig zijn om iCT goed in te zetten in de klas. Hieronder bespreek ik ze aan de hand van mijn eigen praktijkervaringen. 

In het visiestuk komen de volgende vaardigheden aan bod om aan te tonen dat ik competent ben in het inzetten van ICT in mijn onderwijspraktijk:

  • De student toont aan over algemene kennis en vaardigheden van ICT te beschikken t.b.v. leren en lesgeven a.d.h.v. de ‘HG Indicatoren’ en eigen bewijsmateriaal.(hardware, office-software, bestandsbeheer, ELO, Digibord en digibordsoftware, LVS, Educatieve software en -apps, internettoepassingen, social media, Filmbewerkingsoftware etc)
  • De student toont aan dat hij een interactieve presentatie kan ondersteunen door gebruik te maken van software en hardware (waaronder digibord en digibordsoftware en interactie met devices als smartphone en tablet)
  • De student toont aan inzicht te hebben in de manier waarop de digitale wereld invloed heeft op de opvoeding van jongeren en de student is bekend met de geldende protocollen van online pestgedrag
  • De student toont aan dat hij verantwoord kan omgaan met andermans (digitale) producten en op de hoogte is van de regels met betrekking tot plagiaat en plagiaatpreventie

Bovenstaande punten komen vooral naar voren in wat ik heb geleerd tijdens workshops en op de pagina 'digitale didactiek'. Het laatste punt heb ik altijd in acht genomen tijdens het maken van verslagen. Ik ben me ervan bewust dat plagiaat niet gepleegd mag worden. Dit is ook iets wat ik mijn leerlingen meegeef. Je mag voorbeelden en websites gebruiken voor inspiratie en om informatie te winnen, maar je mag nooit precies overnemen wat er staat. Ook is het belangrijk om bronnen altijd te controleren en aan te geven waar je informatie vandaan hebt gehaald. 

  • De student ontwikkelt een visie op ICT en onderwijs (a.d.h.v. het Vier in balans-model)
  • De student doet onderzoek naar en experimenteert met minimaal 3 (voor TOP) of 5 (voor VT) innovatieve ontwikkelingen op het gebied van ICT en didactiek en deelt zijn bevindingen op netwerken/social media
  • De student toont aan dat hij samenwerkt met collega’s, werkveld en leerlingen op het gebied van ICT en didactiek

Visie 

De afgelopen jaren is mijn visie op ICT gebruik in het onderwijs sterk verandert. Ik heb bijvoorbeeld een keer stagegelopen op een school die Snappet als methode gebruikte. Het koste een aantal keren proberen voor ik het systeem snapte. Eenmaal onder de knie, gaf het bij zoveel handvaten. Ik had gelijk overzicht op het werk van de leerlingen. Met Snappet is gelijk te zien waar en op welk onderdeel de kinderen vastlopen. Die onderdelen kan je er dan gelijk bij pakken op het bord om opnieuw uit te leggen. Niet alleen zorgt deze methode voor meet overzicht, maar het bespaart ook tijd. De lessen en bijbehorende opdrachten staan klaar en analyses worden voor je gemaakt. Hierdoor heb je als leerkracht meer tijd over om andere leuke lesactiviteiten te bedenken. Ook geeft het je meer inzicht in de behoeften van de leerlingen. Je ziet direct wie waar op vastloopt en hoe er individueel en op groepsniveau wordt gepresteerd. Er ging voor mij een wereld open en ik vond het super leuk om te experimenteren met deze manier van lesgeven. Toch merk ik dat ik het ook heel fijn vind om af en toe met werkboekjes te werken. Die maakte ik dan zelf. Ook gebruik ik ICT in de klas om kinderen betrokken te houden. Filmpjes laten zien op het digibord of leuke lessen doen het vaak heel goed. Kinderen vinden het ook leuk om zelf af en toe op het bord te schrijven of het goede antwoord aan te klikken. Tot slot vind ik programma's zoals Squla heel erg leuk om in te zetten. Kinderen leren spelenderwijs bijvoorbeeld rekenen, taal of spelling.

Ik ben me er wel bewust van dat ik nog een hoop te leren heb. Soms weet een leerling van groep 3 beter hoe het digibord weer aan gaat dan ik. Dan voel ik me echt een boomer. Ik weet bijvoorbeeld ook niet goed wat ik moet doen als een Chromebook het niet doet. Dan moet ik altijd hulp vragen bij een andere docent. Dit kost tijd en haalt de klas uit hun concentratie. Dat vind ik dan ook een minpunt aan Chromebooks. Als ze het niet doen dan is het moeilijk om daarop te anticiperen zonder dat het ten koste gaat van onderwijstijd. Ook is het niet altijd goed te controleren of een leerling echt bezig is met zijn of haar werk. Ik heb een keer gehad dat leerlingen die op de gang werkten achteraf spelletjes aan het doen waren. Om hier controle op te houden, moest ik op steekproef geschiedenis van de Chromebooks bekijken. Ik vind dat pedagogisch gezien geen fijne manier om kinderen echt hun werk te laten doen. 

De afgelopen jaren heb ik kunnen experimenteren met verschillende manieren van ICT inzetten in de klas. Hierdoor ben ik de waarde ervan gaan inzien en is mijn visie op het gebruik hiervan positief veranderd. Tegenwoordig vind ik het zelfs leuk om AI te gebruiken ter inspiratie van lessen terwijl ik daar eerst ook een vrij negatieve houding tegenover had. Ik dacht dat lessen bedenken via AI al het creatieve eruit zal halen. Doordat AI mij alleen inspiratie geeft, merk ik dat mijn brein juist creatiever nadenkt. Het idee via AI geeft mij alleen een uitgangspunt zodat weer verder kan. Zelfs via Snappet wordt aangeboden om lessen via AI passender voor je eigen groep te maken.   

Deskundigheid 

Tegenwoordig vind ik dat je als leerkracht voldoende kennis moet hebben als het gaat om ICT. Een leerkracht moet bekwaam zijn in ICT vaardigheden. Ik heb vaak meegemaakt dat kinderen in de onderbouw deskundiger waren dan de groepsleerkracht of ik op het gebied van ICT. Dit waren dan wel uitzonderingen, maar het komt dus wel voor. Als leerkracht moet je ICT kunnen toepassen in het onderwijs. Niet alleen hoor je te weten hoe je dit kan toepassen op de vormgeving van je lessen, maar ook hoe je deze vaardigheden leert aan je leerlingen. Daarbij is het belangrijk dat je weet hoe je verantwoord omgaat met leerlinggegevens en foto´s en video´s. Een leerkracht moet op de hoogte zijn van de wetgeving  om de privacy van zijn leerlingen te waarborgen. Ik vind het belangrijk dat ik mijn leerlingen kan overbrengen hoe zij verantwoord gebruik maken van internet en sociale media. Daarnaast wil ik ze ook leren hoe ze AI kunnen gebruiken ter verrijking en niet als tool om al het werk voor je te doen. Ik zal dus bekwaam moeten zijn in het detecteren van AI in werk van de leerlingen. Omdat AI een actueel thema is en er veel verschillende visies op zijn, is het vaak onderwerp van gesprek op scholen. Dit heb ik ook meegemaakt tijdens stages en werk. De ene leerkracht moet er niks van hebben en de andere vindt het fantastisch. Ik probeer me altijd open op te stellen tegenover de verschillende visies. Ik wil graag leren van ervaren leerkrachten en vind het interessant om hun standpunten aan te horen als het gaat over AI en ICT. Wanneer er workshops en cursussen worden aangeboden over dit thema wekt het niet direct mijn interesse. Toch meld ik me altijd aan, omdat ik deze verantwoordelijkheid voor mijn leerlingen moet nemen. Het kan niet zo zijn dat ik als leerkracht hierin niet bekwaam genoeg ben en daardoor mijn leerlingen tekortkom. 

Inhoud en toepassingen

Ik heb op mijn stagescholen regelmatig gewerkt met digitale leermiddelen. Persoonlijk denk ik dat de ICT hier al best ver in is. Er zijn verschillende methodes die kant-en-klare lessen voor de leerkracht op het digibord heeft. Aan het begin van mijn opleiding maakte ik zelf PowerPoints voor lessen die ik gaf, tegenwoordig staan ze gewoon online klaar. Het is makkelijk, maar zorgt door het gemak dat leerkrachten minder diep voorbereiden. Vaak hoor ik 'ik blader gewoon door de les heen op het bord en zie wel wat we moeten doen'. Ik mis daarin de kritische blik van de leerkracht op de kwaliteit van de aangeboden lesstof. Past het echt bij elke leerling of moeten er misschien aanpassingen worden gedaan in de lespresentatie? Echter merk ik wel een hoge betrokkenheid van de leerling bij bijvoorbeeld Veilig leren lezen waarbij gebruik wordt gemaakt van visuele ondersteuning. Leerlingen doen mee met de filmpjes en er is gelijk controle van begrip. Ook methodes zoals Snappet zijn zeer geschikt om in te zetten. De methode is gestructureerd en heeft een makkelijk te gebruiken leerlingvolgsysteem. Ik vind een afwisseling tussen gebruik van ICT en werkbladen van papier heel erg fijn. Denk bijvoorbeeld aan buitenlessen, waarbij het makkelijker en veiliger is om gewoon pen en papier te gebruiken in plaats van een Chromebook.  

Infrastructuur

Op bijna alle scholen waar ik heb stage gelopen was een hoge beschikbaarheid tot Chromebooks. Aan het begin van mijn opleiding had elke klas er een paar en later kregen steeds meer stagescholen voor iedere leerling een Chromebook beschikbaar. Dit maakt de drempel om het te gebruiken lager, omdat je er geen afspraken over hoeft te maken met je collega´s. Op deze scholen werd dan ook veel gebruik gemaakt van ICT. De Chromebooks werden in een circuit ingezet op spelling of taal te oefenen, maar ook voor rekenen. De lessen staan klaar en de leerlingen kunnen direct aan de slag. Dit scheelt voorbereidingstijd voor de leerkracht. Ook voor de kinderen wordt een taalspelletje op de Chromebook minder gezien als werken dan taalopdrachten in een werkboekje maken. Op mijn vorige school hadden kinderen ook vanuit huis toegang tot hun leermiddelen. De leerkracht kon oefenmateriaal klaarzetten die de leerlingen thuis konden maken. De leerlingen hebben altijd alleen toegang tot hun eigen account. 

Tijdens mijn LIO in Paramaribo was het voor mij even schakelen. Ik was inmiddels veel ICT gewend, maar ik kon dit niet inzetten in mijn LIO klas. In de klas was geen digibord aanwezig, maar alleen een beamer. Ik moest via een HDMI kabel mijn laptop aansluiten om zo lessen te kunnen presenteren. Ook kon ik op die manier filmpjes laten afspelen en een kiesbord voor de kleuters klaarzetten. Juist tijdens deze stage zag ik de waarde van ICT in de klas nog meer in. Ik miste het echt. Daarbij viel de internetverbinding ook vaak weg. Vooral als het hard regende. 

Ik vind het belangrijk om op scholen voldoende Chromebooks te hebben een snelle en veilige internetverbinding en bekwame leerkrachten op het gebied van ICT. Het gebruik van ICT zorgt voor betere aansluiting bij de behoeften van de leerlingen. Het zorgt voor beter passend onderwijs. 

 

Bas. (2026, 9 april). Vier in balans: een betrouwbaar houvast bij keuzes voor ICT-inzet. Kennisnet. https://www.kennisnet.nl/beleid-en-organisatie/vier-in-balans-een-betrouwbaar-houvast-bij-keuzes-voor-ict-inzet/

 

Samenwerken met collega's 

Aan het begin van de opleiding had ik geen verstand van innovatieve ontwikkelingen op het gebied van ICT. het enige dat ik kende op het digibord was een wit bord waar je op kon schrijven. Ook wist ik dat je er video's op kon zoeken. In mijn hoofd was het eigenlijk een soort groot laptop scherm. Ik wist niet dat er programma's bestonden als Prowise en Gynzy. Ook online lesmethodes waren nieuw voor mij. Ik heb veel kunnen leren van mijn coaches over de jaren. In eerste instantie interesseerde ik me er niet zo voor. Ik maakte bijvoorbeeld een PowerPoint als les, omdat ik wist hoe dat werkte en dacht dat PowerPoint alleen wel prima was. Ik ben snel gaan inzien wat de meerwaarde is van programma's als Gynzy en Prowise. Ze bieden een verrijking in je lesprogramma. Om hiermee te leren omgaan heb ik veel vragen gesteld aan coaches. Ik wilde weten hoe de programma's werken en hoe je zelf lessen ermee kon maken. In die tijd begon ik ook met het gebruiken van Canva. Dit deed ik alleen nog voor mijzelf privé. Ik maakte er fotocollages en moodboards mee. Al snel kwam ik erachter dat ik er hele leuke posters mee kon maken voor in het klaslokaal. Ik begon bijvoorbeeld met een poster voor rekenen. De leerlingen hadden net geleerd over verschillende aanzichten. Ik maakte een poster met verschillende aanzichten van de school. Een vriendin van mij maakt veel lesmateriaal via Canva. Ik heb vaak uitleg van haar gekregen over hoe ik dit ook kon doen. Ook kon ik lesmateriaal van haar gebruiken voor mijn eigen (stage)klas. Het leuke aan innovatieve ontwikkelingen is dat ze zich blijven vernieuwen. Ik leer steeds meer doordat collega's ook gebruik maken van deze programma's en nieuwe dingen laten zien. Ik blijf me openstellen om te leren en te experimenteren met nieuwe programma's.